Tove Jansson

Wyobraźcie sobie taką sytuację :

Jest wiosenny poranek w niedużej miejscowości gdzieś na pojezierzu mazurskim, do sklepu zmierza  dziewczyna w skórzanych spadaniach własnego projektu.  Nic nadzwyczajnego, po prostu spodnie są awangardowe a dziewczyna oryginalna 🙂

W tej scenie nie byłoby nic dziwnego i ekscentrycznego gdyby miała ona miejsce w 2017 roku. Co innego gdy jest rok 1929 a sytuacja ma miejsce w fińskiej miejscowości Pellinge. Spodnie natomiast wyglądają tak :

”Z tyłu i częściowo z przodu mam kocią skórę, a po bokach białą, kozią, o długim włosie, z kołnierza Anny (gosposi). Nogawki wyszły trochę za wąskie u góry i okropnie szerokie na dole, są z szarej skóry o białym, skręconym włosie od wewnętrznej strony i z długimi kępkami z przodku. Na prawej nogawce znajduje się mały kawałek czarnej skóry z królika. Rzecz jasna wszystkich mieszkańców Pellinge wprawiły w osłupienie”.

Kto jest właścicielem i dumnym wykonawcą tej niekonwencjonalnej jak na tamte czasy części damskiej garderoby ? Oczywiście Tove Jansson !

Tove Jansson przychodzi na świat i dorasta w artystycznej rodzinie. Jej rodzice -szwedzka ilustratorka Signe Hammarsten i fiński rzeźbiarz Viktor Jansson wspierają córkę w jej niekonwencjonalnych pomysłach. Można rzec : Tove ma wielkie szczęście ! Jej artystyczne zapędy rodzice przyjmują z radością i satysfakcją. W dzieciństwie Tove obserwuje matkę przy rysowaniu, ojcu asystuje przy odlewaniu gipsowych rzeźb. Nic więc dziwnego, że Tove zaczyna studiować malarstwo i grafikę w Sztokholmie. Z listów jakie pisze do matki można wywnioskować, że to naprawdę świetna dziewczyna myśląca o rodzinie i bliskich. Na utrzymanie dwóch młodszych braci zarabia ilustrując książki i projektując znaczki ( czarujący Viktor Jansson -podwaliny Tatusia Muminka poświęca się wysokiej sztuce, co niestety nie idzie w parze z satysfakcjonującymi dochodami).

Tove Jansson  Tove Jansson

Jaka była Tove Jansson ?

Wielowymiarowa, kreatywna, twórcza. Żyła pełnią życia . Kochała twórczość … to była jej wielka pasja.

Myśląc Tove Jansson od razu myślimy -Muminki !

Tak, to one dały jej nazwisko, majątek i sławę ale czy Tove istniałaby bez Muminków ? Jestem pewna, że tak ! Urodziła się w 1914 r a jej pierwsza książka o Muminkach ukazała się w 1945 .

Pierwszy tom o Muminkach “Małe trolle i duża powódź ” pisze ona z duchowej potrzeby zagłuszenia w sobie i w innych wojny. Kolejne książki są już odpowiedzią na rosnące zapotrzebowanie. ” W Dolinie Muminków” przynosi autorce ogromna popularność. Zanim Muminki staną się dla niej przekleństwem Tove jest pełna zapału a pomysły na muminkowe przygody i bohaterów czerpie z własnego życia. Karuzela zaczyna się kręcić i już nigdy nie przestaje !

Tove Jansson  Tove Jansson

Jak już pisałam na blogu moją ulubioną częścią Muminków jest tom “Tatuś Muminka i morze ” ale w połączeniu z “Pamiętnikami Tatusia Muminka”, gdzie Tove sięga po literacką retrospekcję i opisuje w nim burzliwą młodość Tatusia to już pisarski majstersztyk. Książki te bowiem zwracają się w wyrafinowany sposób do podwójnego odbiorcy : choć są literaturą dla dzieci to jej równoległymi adresatami są dorośli. Mało jest takich książek, mało jest takich pisarzy i pisarek.

Tove Jansson  Tove Jansson

Tove się udało, bo trudno jednoznacznie stwierdzić, które elementy humoru przemawiają do dzieci, a z którymi identyfikują się dorośli. U mnie wszyscy ( ja, mój syn i mój mąż) często cytujemy lub wręcz rozmawiamy cytatami z Muminków. Każdy przeczytany fragment lub cytat ma dla nas osobne znaczenie. Potrafimy świetnie dopasować język Muminków do sytuacji w otoczeniu 🙂 i tak np :

“Miałem krewnego, który studiował trygonometrię, aż mu wąsy odpadły, a kiedy już się wszystkiego nauczył, przyszła jakaś Buka i go zjadła. No i leżał potem w brzuchu Buki z całą tą swoją mądrością!” -gdy nie radzimy sobie z przyswojeniem dużej ilości wiadomości 🙂 🙂 😉

” W niektórych domach to Tatusiowie zapalają lampy” -gdy chcemy jasno dać do zrozumienia,że zadanie należny do nas 🙂 😉

“Mówienie tak bardzo przeszkadza w myśleniu” -gdy chcemy pobyć samemu ze sobą i swoimi myślami 🙂 😉

“Panuje na ogół opinia, że geniusze są niesympatyczni, lecz jeśli o mnie chodzi, jakoś nigdy tego nie zauważyłem ( Tatuś Muminka) ” -wyszukany komplement na swój temat nigdy nie zaszkodzi 🙂

“Wierzcie mi: nie ma nic niebezpieczniejszego od ciągłego przesiadywania w domu.

– Hhy? – powiedział Muminek.

– Tak. Od tego przychodzą tylko do głowy różne pomysły ” – kiedy chcemy już wreszcie ruszyć się z domu i pojechać na wycieczkę 🙂 😉

No i oczywiście mój ulubiony cytat o miłości 🙂

“Ach, to było coś zupełnie innego niż wyratowanie Ciotki Paszczaka! Bo to był Muminek, taki sam jak ja, tylko jeszcze ładniejszy, mały Muminek płci żeńskiej, którego j a s a m wyratowałem! (…) – Pewnie puder zamókł – zmartwiła się. – Pani jest równie piękna bez nieco – rzuciłem szarmancko. Wtedy rzuciła mi nieodgadnione spojrzenie i spłonęła silnym rumieńcem. Pozwólcie mi zatrzymać się tu, przy zwrotnym punkcie mojej burzliwej młodości, pozwólcie zakończyć te pamiętniki w chwili, gdy Mama Muminka, najrozkoszniejsza spośród wszystkich Muminków, wtoczyła się w moje życie!” – Pamiętniki Tatusia Muminka

Czy nie otwiera to nowych przestrzeni, nie nabiera nowego znaczenia ?

Ku mojej uciesze coraz więcej osób zdaje sobie sprawę, że Tove Jansson pisała również powieści dla dorosłych 🙂 Warte przeczytania. Poznajcie twórczość tej pisarki i ilustratorki przez pryzmat jej innych książek -nie związanych z Muminkami.

Jak już wspominałam Tove Jansson była wszechstronnie uzdolniona. Prowadziła bujne życie towarzyskie i uczuciowe. Była wolna, odważna i bezpruderyjna niczym Mała Mi. Momentami melancholijna i romantyczna jak Muminek. Wulkan energii i pracowitości. Mistrzyni epistolografii. Niedawno w Polsce ukazał się zbiór listów “Listy Tove Jansson” pod redakcją Boel Westin i Helen Svensson… co uczciłam głośnym “hura” !

        

Chcecie poznać prawdziwą Tove ? Przeczytajcie jej listy ! Piękne, cudownie napisane, osobiste. Polecam z czystym sercem bo jak już się zorientowaliście kocham  Tove za całą jej twórczość. W tym miejscu trzeba dodać, że  Muminki Muminkami ale  przede wszystkim Tove czuła się malarką ! Chciała malować, być wielką artystką a tu ciągle :

”Gazety, telefony, telegramy, poczta, poczta, stosy poczty, góry, lawiny, obcy ludzie, przemówienia, rozmowy i rozmowy, masa słów i miriady dzieci. I nigdy sama. Nigdy, przenigdy naprawdę sama”.

Sukces związany z Muminkami zapewnił jej sławę ale odebrał część wolności i niezależności. Nie ukrywała tego, że musi zmagać się z Muminkowym biznesem i, że jest to dla niej frustrujące. To właśnie w tym czasie spotkała na swojej drodze życiową partnerkę- Tuulikki Pietilä-również artystkę, graficzkę i wykładowczynię na Akademii Sztuk Pięknych.  W”Muminkach” pojawi się ona  pod postacią Too-tiki 🙂 Dziewczyny zakochują się w sobie i zostają ze sobą do końca życia. Przeżyją razem prawie 50 lat 🙂

  Tove Jansson

Tak jak burzliwą miała Tove naturę tak burzliwe było również jej życie uczuciowe. Bo trzeba tu otwarcie powiedzieć : Tove Jansson przez jakiś czas żyła w związku z mężczyzną jednak dopiero z czasem  zaczęła zerkać w głąb siebie i zrozumiała, że darzy uczuciem inną kobietę . To nie było łatwe gdyż oficjalnie homoseksualizm w Finlandii był zakazany i karalny do 1971 r (!). Teraz jest trudno, a w latach pięćdziesiątych XX w. decyzja o wspólnym życiu była odwagą nawet w artystycznym środowisku. No ale kto, jak nie Tove -posiadaczka oryginalnych spodni w świecie spódnic !

Anna Tamto 

źródła:

  • Kwartalnik Ryms
  • Listy Tove Janssoan: Boel Westin i Helen Svensson
  • “Tove Jansson. Mama Muminków” Boel Westin
  • www.demi.fi (zdjęcie)
  • www.moderist.se (zdjęcie)
  • www.svenska.yle.fi(zdjęcie)

Zobaczcie również :

“Tatuś Muminka i morze” / Przepis na Tort Tiramisu

“Nietypowa Mama”/Muumimamma

 

20
Ania Traczyk

Written by Ania Traczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *